Ekonomist Zeren Mungan, KKTC’nin ekonomik yapısı ve kamu yönetimindeki sorunlara ilişkin değerlendirmelerde bulundu.
“Bütçenin yüzde 80’i personel ve transferlere gidiyor”… KIBRIS TV’de Ali R. Çatal’ın sunduğu “Parapolitik” programına konuk olan ekonomist Zeren Mungan, kamu harcamaları, personel giderleri, sosyal transferler ve denetim mekanizmalarını değerlendirdi. Mungan, kamu personel giderleri ile cari ve sosyal transferlerin bütçenin yüzde 80’inden fazlasını oluşturduğunu belirterek, bunun yatırımlar ve ekonomik büyüme açısından bütçenin hareket alanını daralttığını söyledi.
Yusuf Bahadır AYDIN
Ekonomist Zeren Mungan, KKTC’nin ekonomik yapısı ve kamu yönetimindeki sorunların çözümü için yapısal düzenlemelere ihtiyaç olduğunu belirtti.
KIBRIS TV’de Ali R. Çatal’ın sunduğu “Parapolitik” programına konuk olan Mungan, kamu harcamaları, personel giderleri, sosyal transferler, teşvik politikaları, kamu hizmetleri, denetim mekanizmaları, geçici istihdamlar, seçimler ve iç borçlanma konularında değerlendirmelerde bulundu.
Mungan, kamu personel giderleri ile cari ve sosyal transferlerin bütçe içerisinde yüzde 80’in üzerinde paya sahip olduğunu belirterek, bu durumun yatırımlar ve ekonomik büyümeyi destekleyecek alanlardaki bütçe hareketliliğini sınırladığını söyledi.
“Ciddi bir kamu reformuna ihtiyaç var”
Kamu hizmetlerinin geliştirilmesi gerektiğini vurgulayan Mungan, mevcut kamu görevlileri mevzuatının günün ihtiyaçlarına yeterince cevap vermediğini ifade etti.
Kamu Görevlileri Yasası’nın 1979 yılında yürürlüğe girdiğini ve geçen süreçte çok sayıda değişiklik yapıldığını belirten Mungan, söz konusu değişikliklerin ağırlıklı olarak kamu çalışanlarının hak ve menfaatlerine yönelik olduğunu, kamu hizmetlerinin geliştirilmesine ise yeterince odaklanılmadığını kaydetti.
Kamu çalışanlarının performansının yalnızca amirleri tarafından değil, hizmet sundukları vatandaşlar tarafından da değerlendirilmesi gerektiğini söyleyen Mungan, dünyada uygulanan “360 derece performans değerlendirmesi” modeline işaret etti.
Mungan, “Her bir kamu görevlisi insanlarımıza hizmet için o görevi yapıyor. Lütuf için orada bulunmuyor” diyerek, kamu hizmetinin vatandaşın hakkı olduğunu vurguladı.
Denetim mekanizmaları güçlendirilmeli
Denetimin sorunlar ortaya çıktıktan sonra değil, sorunların oluşmasını önleyecek şekilde yapılması gerektiğini belirten Mungan, kamu yönetimindeki denetim mekanizmalarının güçlendirilmesini istedi.
Maliye Teftiş ve İnceleme Kurulu ile Başbakanlık Denetleme Kurulu gibi yapıların siyasi etkiden uzak ve daha bağımsız çalışması gerektiğini savunan Mungan, denetimler sonucunda suç unsuru bulunması halinde raporların doğrudan savcılığa aktarılmasını sağlayacak mekanizmalar oluşturulmasını önerdi.
Kamu kurumlarının iç denetim mekanizmalarının da etkin şekilde işletilmesi gerektiğini ifade eden Mungan, özellikle harcamaların mevzuata ve bütçeye uygunluğunun işlem gerçekleşmeden önce kontrol edilmesinin önemine dikkat çekti.
“Geçici istihdamlar hesap verebilirliğe aykırı”
Kamuya yapılan geçici istihdamların da yeniden ele alınması gerektiğini söyleyen Mungan, siyasi iradenin geçici personel çalıştırmayı daha kolay bir yöntem olarak gördüğünü savundu.
Geçici personelin belirli bir sınav veya yeterlilik sürecinden geçmeden işe başlatılmasının hesap verebilirlik, adalet ve şeffaflık ilkeleriyle bağdaşmadığını ifade eden Mungan, bu uygulamanın nitelikli personele ihtiyaç duyulan alanlardaki eksikliklerin devam etmesine neden olduğunu belirtti.
Teşvik sistemi yeniden düzenlenmeli
Programda teşvik politikalarını da değerlendiren Mungan, teşviklerin sürekli hale gelmesinin ekonomik açıdan sürdürülebilir olmadığını söyledi.
Teşviklerin sektör ve ürüne göre belirli sürelerle uygulanması gerektiğini belirten Mungan, politikanın yalnızca sektör bazında değil, yüksek katma değer sağlayan faaliyetler üzerinden oluşturulmasını önerdi.
Mungan, sağlık turizmi, agroturizm ve kültür turizmi gibi alanlara yönelik hedefli teşviklerin değerlendirilebileceğini dile getirdi.
“Ülkeyi toplumla birlikte yönetmek gerekiyor”
Siyaset kurumunun sivil toplum örgütleri ve toplumun farklı kesimleriyle sürekli istişare içerisinde olması gerektiğini belirten Mungan, ülkenin yalnızca hükümet veya milletvekilleri tarafından yönetilmemesi gerektiğini söyledi.
“Toplumla birlikte, toplumun gerçekleriyle yönetmeli” diyen Mungan, ekonomik büyümenin yanı sıra refahın toplum geneline yayılması ve düşük gelir gruplarının yaşam koşullarının iyileştirilmesi gerektiğini ifade etti.
Kamusal eğitim ve sağlık hizmetleri
Eğitim ve sağlık hizmetlerinin ekonomiye etkisine de değinen Mungan, vatandaşların kamusal eğitim ve sağlık hizmetlerine yeterince güvenmemesi nedeniyle özel sektörden hizmet almak zorunda kaldığını söyledi.
Bunun hanehalkı harcamalarını artırarak enflasyon üzerinde baskı oluşturduğunu belirten Mungan, kamusal sağlık ve eğitim hizmetlerinin geliştirilmesinin hem vatandaşların mali yükünü azaltacağını hem de ekonomiye katkı sağlayacağını kaydetti.
İç borçlanma uyarısı
Mungan, KKTC’nin borçlanmasının yalnızca miktarı üzerinden değil, borcun hangi amaçla kullanıldığı açısından da değerlendirilmesi gerektiğini söyledi.
Kamu borçlanmasının yatırım amacıyla kullanılması halinde ekonomik büyümeye katkı sağlayabileceğini belirten Mungan, KKTC’de ise borçlanmanın ağırlıklı olarak yatırım yerine mevcut ödemelerin karşılanmasında kullanıldığını savundu.
Kamu sektöründe 10 milyar TL’nin üzerinde bekleyen fatura bulunduğunu ileri süren Mungan, borçlanma maliyetleri ve diğer yükümlülüklerle birlikte yıl sonu itibarıyla ciddi bir finansman yükü oluşabileceğini söyledi.
Borçlanma faizlerinin de bütçe üzerinde önemli bir yük oluşturduğunu ifade eden Mungan, borçların gelecek nesillere aktarıldığına dikkat çekerek, borçlanmanın kullanım amacına ilişkin daha sıkı kurallar getirilmesi gerektiğini belirtti.
Mungan, ekonomik büyüme, kamu reformu, denetim, eğitim ve sağlık alanlarında yapısal düzenlemelere ihtiyaç bulunduğunu belirterek, ülke kaynaklarının daha verimli kullanılmasının önemine dikkat çekti.