Taha Can GÜRLEK
Cumhurbaşkanı Tufan Erhürman, BM Genel Sekreteri António Guterres’in Kıbrıs ziyaretinin önemli ve olumlu sonuçlar doğurduğunu belirterek, “Sonuç almak istiyoruz, süreç yaşamak değil. Genel Sekreter’in ziyaretinden önceki döneme göre daha umutluyum.” dedi.
Birleşmiş Milletler (BM) Genel Sekreteri António Guterres, Cumhurbaşkanı Tufan Erhürman ve Kıbrıslı Rum Lider Nikos Hristodulidis’in katılımıyla gerçekleştirilen üçlü görüşme tamamlandı.
Ara bölgede bulunan BM İyi Niyet Misyonu Ofisi’nde saat 10.00’da başlayan görüşme, saat 11.15’te sona erdi.
Görüşmenin ardından Guterres basın mensuplarına açıklamalarda bulunurken, Cumhurbaşkanı Erhürman da Cumhurbaşkanlığı’nda düzenlediği basın toplantısında temasların sonuçlarını değerlendirdi.
“Önemli ve olumlu bir ziyaret oldu”
Guterres’in adaya gelmesinin, BM’nin Kıbrıs sorununa verdiği önemi gösterdiğini belirten Erhürman, Genel Sekreter’e BM bürokrasisinin üst düzey isimlerinden oluşan bir heyetin eşlik ettiğine dikkati çekti.
Guterres’in hem kendisiyle hem de Hristodulidis’le görüşmesinin BM çatısı altındaki iki eşit lider konumunun altını çizdiğini ifade eden Erhürman, ziyaretin “veda ziyareti” olarak değerlendirilmesinin doğru olmadığını söyledi.
Erhürman, yeni bir geçiş noktasının açılması gibi somut bir çıktı elde edilmemesine rağmen görüşmelerin sonuçlarını önemli ve olumlu bulduğunu dile getirdi.
Güven yaratıcı önlemler ve metodoloji vurgusu
Kıbrıs’ta yaklaşık 9 yıldır anlamlı bir müzakere sürecinin yürütülmediğini hatırlatan Erhürman, bu dönemde iki toplum arasındaki güvensizliğin arttığını kaydetti.
Yeni bir müzakere sürecinden önce güven yaratıcı önlemler ve müzakere metodolojisi konusunda ilerleme sağlanması gerektiğini vurgulayan Erhürman, Guterres’in Kayıp Şahıslar Komitesi ile iki toplumlu teknik komiteleri ziyaret etmesini bu yaklaşımın göstergesi olarak değerlendirdi.
Erhürman, “Çözüme giden yolun taşlarını doğru döşemezsek oraya ulaşamayız. Bu taşların doğru döşenmesi, bizim açımızdan güven yaratıcı önlemler ve metodoloji konusunda anlamlı ilerleme kaydedilmesidir.” diye konuştu.
Guterres’in “Bu defa farklı olmalı” yaklaşımının, metodoloji kavramının açıklamalara girmesiyle somutlaştığını belirten Erhürman, 2004 ve 2017’de yaşanan tecrübelerden ders çıkarılması gerektiğini söyledi.
“Sonuç vermeyecek bir 5+1 toplantısı istemiyoruz”
Erhürman, tarafların ve garantör ülkelerin, yeterli hazırlık yapılması koşuluyla 5+1 formatındaki gayriresmî toplantıya olumlu yaklaştığını belirtti.
Hazırlıkların güven yaratıcı önlemleri, metodolojiyi ve özlü konuları kapsadığını aktaran Erhürman, şöyle devam etti:
“5+1 olsun diye 5+1 istemiyoruz. Müzakere olsun diye müzakere istemiyoruz. Sonuç vereceği güvence altına alınmış bir 5+1 toplantısı ve bu defa bizi çözüme ulaştıracak bir müzakere istiyoruz.”
Toplantı için henüz tarih belirlenmemesini olumsuz değerlendirmediğini söyleyen Erhürman, bunun tarafları güven yaratıcı önlemler ve metodoloji üzerinde ilerlemeye teşvik edeceğini belirtti.
Erhürman, “Sonuç almak istiyoruz, süreç yaşamak değil. Bu süreçler daha önce çok yaşandı. Bu defa farklı olacaksa bizi sonuca en fazla yaklaştıracak yöntemle ilerlemeliyiz.” ifadelerini kullandı.
“Önümde ilk kez bir yol haritası görüyorum”
Olası 5+1 toplantısına çözülmüş veya büyük ölçüde ilerletilmiş başlıklarla gidilmesi gerektiğini belirten Erhürman, toplantıdan pozitif mesajlarla çıkılmasının önemine işaret etti.
Erhürman, “Bugün ilk defa, benim anladığım anlamda önümde bir yol haritası görüyorum. Güven yaratıcı önlemlerde ve metodolojide ilerleme sağlanacak, içeriğe ilişkin konular görüşülecek ve elde anlamlı sonuçlar olduğunda 5+1 toplantısına gidilecek.” dedi.
Sürece katkı koymaya hazır olduklarını vurgulayan Erhürman, bunun tek taraflı gerçekleştirilemeyeceğini ve karşılıklı siyasi iradeye ihtiyaç duyulduğunu kaydetti.
Mülkiyet konusu gündeme getirildi
Görüşmede son dönemde yeniden tartışılmaya başlanan mülkiyet konusunu gündeme getirdiklerini açıklayan Erhürman, Güney Kıbrıs’ta Kıbrıs Türk mallarıyla bağlantılı yürütülen hukuki işlemlerin toplumlar arasındaki güveni zedelediğini söyledi.
Benzer hukuki süreçlerin kuzeyde de işletilmesinin mümkün olduğunu ancak böyle bir yaklaşımı istemediğini vurgulayan Erhürman, mütekabiliyet boyutunun göz ardı edilmemesi gerektiğini ifade etti.
Erhürman, bu tür uygulamaların insanların geçiş noktalarını kullanmaktan çekinmesine yol açabileceğine dikkati çekerek, “Yeni geçiş noktaları açmaya çalışırken, insanların karşıya geçmekten korkacağı bir ortam oluşursa mevcut geçiş noktaları da fiilen anlamsız hale gelebilir.” değerlendirmesinde bulundu.
Tarafların, 5+1 toplantısının önünü açmak için güven yaratıcı önlemler ve metodoloji üzerinde çalışırken güven zedeleyici hareketlerden de kaçınması gerektiğini dile getirdi.
Vatandaşlık, dolaşım özgürlüğü ve izolasyonlar ele alındı
Erhürman, karma evliliklerden doğan çocukların vatandaşlık hakları ile KKTC’de doğan çocukların dolaşım özgürlüğü konularının da görüşmelerde gündeme getirildiğini bildirdi.
Spor alanındaki kısıtlamalar başta olmak üzere Kıbrıs Türk toplumunun karşı karşıya kaldığı izolasyonları da ele aldıklarını belirten Erhürman, Annan raporu ile Avrupa Birliği ve Avrupa Konseyi kararlarını hatırlattıklarını söyledi.
Görüşmede Güney Kıbrıs Rum Yönetimi’nin son dönemdeki silahlanma girişimlerini de gündeme getirdiklerini ifade eden Erhürman, bunların adadaki her iki toplumun güvenliği açısından risk oluşturduğunu kaydetti.
“Kıbrıs’taki çözüm bölgesel barışın anahtarıdır”
Guterres’in bölgedeki güvenlik risklerine yönelik uyarılarını da değerlendiren Erhürman, Kıbrıs sorununun çözümünün yalnızca ada için değil, bölgesel barış ve istikrar açısından da önem taşıdığını söyledi.
Bölgedeki enerji, güvenlik ve deniz yetki alanlarıyla ilgili gerilimlere işaret eden Erhürman, Türkiye, Yunanistan ve Kıbrıs’ı kapsayan elektrik bağlantısı ile doğal gaz projelerinin karşılıklı bağımlılık üzerinden kalıcı barışa katkı sağlayabileceğini belirtti.
AB temsilcisiyle görüşecek
Avrupa Birliği’nin Kıbrıs özel temsilcisiyle telefon görüşmesi yaptığını ve temsilcinin birkaç gün içinde adaya geleceğini açıklayan Erhürman, AB’nin 5+1 toplantısında taraf olarak yer almasını kabul etmediklerini yineledi.
Avrupa Birliği ile Kıbrıs Türk halkı arasında da güven yaratıcı önlemlere ihtiyaç bulunduğunu belirten Erhürman, Yeşil Hat Tüzüğü, Doğrudan Ticaret Tüzüğü ve karma evliliklerden doğan çocukların vatandaşlık hakları konusunda atılacak adımların çözüm sürecine masa dışından katkı sağlayabileceğini dile getirdi.
Liderler daha sık görüşebilir
Erhürman, toplantıdan “ev ödevleriyle” çıktıklarını belirterek, temsilcilerin önümüzdeki dönemde daha sık bir araya gelmesini beklediğini söyledi.
Kıbrıslı Rum Lider Hristodulidis’le haftada en az bir kez görüşmeye hazır olduğunu Guterres’in huzurunda dile getirdiğini aktaran Erhürman, tarafların göstereceği performansın olası 5+1 toplantısının tarihini yaklaştıracağını ifade etti.
Guterres’in görev süresi sona ermeden 5+1 toplantısının yapılmasını güçlü bir ihtimal olarak gördüğünü belirten Erhürman, “Genel Sekreter’in ziyaretinden önceki duruma göre daha pozitif bir noktada olduğumuzu düşünüyorum.” dedi.