16 Kasım 2026 Pazartesi

Graydon: Federal çözümün mümkün olmadığı sonucuna vardım

KIBRIS 11
Yayınlama: 16 Kasım 2026 Pazartesi 15:58 | Güncellendi: 16.11.2026 13:34 | Kaynak: Kıbrıs Gazetesi | Editör: Kktc Medya
İngiltere’nin eski Hava Kuvvetleri Komutanı Sir Michael Graydon, “Kıbrıs’ın Geleceği: İki Devletli Çözümün Gerekliliği” başlıklı panelde yaptığı sunumda, 60 yılı aşkın deneyimlerinin kendisini federal çözümün uygulanabilir olmadığı sonucuna götürdüğünü söyledi. Graydon, Ada’da fiilen iki devlet bulunduğu gerçeğinin dikkate alınması gerektiğini vur…
Graydon: Federal çözümün mümkün olmadığı sonucuna vardım

İngiltere’nin eski Hava Kuvvetleri Komutanı Sir Michael Graydon, “Kıbrıs’ın Geleceği: İki Devletli Çözümün Gerekliliği” başlıklı panelde yaptığı sunumda, 60 yılı aşkın deneyimlerinin kendisini federal çözümün uygulanabilir olmadığı sonucuna götürdüğünü söyledi. Graydon, Ada’da fiilen iki devlet bulunduğu gerçeğinin dikkate alınması gerektiğini vurguladı.

2004 Annan Planı’nı desteklediğini ancak referandum sonrasında Kıbrıs Türklerine verilen sözlerin tutulmadığını belirten Graydon, BM ve AB’nin başarısızlıklarıyla yüzleşmesi gerektiğini ifade etti. Graydon, Kıbrıs Türk halkının eşit haklarını ve statüsünü esas alan yeni bir çözüm yaklaşımı çağrısında bulundu.

İngiltere’nin eski Hava Kuvvetleri Komutanı, emekli Hava Orgeneral Sir Michael James Graydon, “Kıbrıs’ın Geleceği: İki Devletli Çözümün Gerekliliği” başlıklı panelde yaptığı sunumda, Kıbrıs sorununa ilişkin 60 yılı aşkın kişisel deneyimlerini ve çözüm arayışlarına yönelik değerlendirmelerini paylaştı.

1964 yılından bu yana Kıbrıs meselesiyle yakından ilgilendiğini belirten Graydon, geçmişte federal çözümü ve Annan Planı’nı desteklediğini, ancak müzakere süreçlerinde yaşanan başarısızlıkların kendisini farklı bir sonuca götürdüğünü söyledi.

Graydon, federal çözüm arayışının uygulanabilir olmadığını kabul etmek zorunda kaldığını ifade ederek, kalıcı bir çözümün Kıbrıs Türk halkının eşit haklarını ve statüsünü tanıması gerektiğini vurguladı.

.Kıbrıs meselesiyle 1964 yılından bu yana ilgilendiğini anlatan Graydon, geçmişte Annan Planı’nı desteklediğini ve federal çözümün mümkün olduğuna inandığını, ancak yıllar içerisinde yaşanan gelişmelerin kendisini farklı bir sonuca götürdüğünü ifade etti.

Graydon, altmış yılı aşkın kişisel deneyiminin ardından federal çözüm arayışının uygulanabilir olmadığını kabul etmek zorunda kaldığını belirterek, kalıcı bir çözümün Kıbrıs Türk halkının meşru ve doğuştan gelen eşit haklarını ve statüsünü tanıması gerektiğini kaydetti.

“Türkiye’nin 1974 müdahalesi haklıydı”

Kıbrıs’a ilk kez Şubat 1964’te İngiliz Kraliyet Hava Kuvvetleri bünyesinde görevli olarak geldiğini anlatan Graydon, 1967 yılında eşiyle birlikte yeniden Ada’ya yerleştiğini ve iki yıl boyunca Ağrotur’da görev yaptığını belirtti.

Bu dönemde 1960 anayasal düzeninin çöküşünün sonuçlarını yakından gözlemlediğini ifade eden Graydon, 1963 olaylarının ardından Kıbrıslı Türklerin giderek enklavlara sıkıştırıldığını, zor koşullarda yaşamaya zorlandığını ve saldırılara maruz kaldığını söyledi.

Graydon, Temmuz 1974’te Yunanistan destekli darbeyle Makarios’un yerine Nikos Sampson’un getirilmesinin Enosis hedefi doğrultusunda yürütülen uzun süreli kampanyanın sonucu olduğunu belirtti.

Türkiye’nin 1960 Garanti Antlaşması’ndan doğan haklarına dayanarak müdahale ettiğini kaydeden Graydon, bu müdahaleyi hem hukuki hem de insani gerekçelerle haklı bulduğunu ifade etti.

“Denktaş’ın kaygılarını zamanla daha iyi anladım”

Graydon, NATO ve İngiliz Silahlı Kuvvetleri’nde üst düzey görevlerde bulunduğu dönemlerde Kıbrıs Türklerinin Birleşmiş Milletler ve Avrupa Birliği tarafından adil muamele görmesi için çeşitli girişimlerde bulunduğunu anlattı.

2001 yılında İngiltere’de Kıbrıs konulu bir seminere başkanlık ettiğini ve burada Ergün Olgun ile tanıştığını belirten Graydon, aynı dönemde İngiltere Dışişleri Bakanlığı ile KKTC’nin Londra Temsilciliği arasında temasların geliştirilmesine katkıda bulunduğunu kaydetti.

Kurucu Cumhurbaşkanı Rauf Denktaş’a Temmuz 2001’de yazdığı mektuba da değinen Graydon, Kıbrıs Türklerinin haklarının göz ardı edilmemesi gerektiğini vurguladığını söyledi.

Denktaş’ın Kıbrıs Türklerinin hakları önceden tanınmadan müzakere yürütülmesine yönelik çekincelerini anladığını belirten Graydon, o dönemde yine de iş birliğine yönelik sınırlı girişimlerin yararlı olabileceğini düşündüğünü ifade etti.

Ancak sonraki gelişmelerin Denktaş’ın Rum liderliğine yönelik güvensizliğini daha iyi anlamasını sağladığını kaydetti.

“2004’te Kıbrıs Türklerine verilen sözler tutulmadı”

2004 Annan Planı referandumuna özel önem veren Graydon, o dönemde planın Kıbrıs Türklerinin yaşam koşullarını iyileştirebileceğine ve güvenliklerini belirli bir süre koruyabileceğine inandığını anlattı.

Bu nedenle Annan Planı’nı desteklediğini ve Kıbrıs Türklerini olumlu oy kullanmaya teşvik ettiğini belirten Graydon, uluslararası toplumun referandum öncesindeki yaklaşımını eleştirdi.

Uluslararası çabaların büyük ölçüde Kıbrıs Türklerini plana ikna etmeye yoğunlaştığını, buna karşılık Rum tarafına planın reddedilmesinin sonuçları olacağının yeterince anlatılmadığını ifade etti.

Kıbrıs Türklerinin plana büyük çoğunlukla “evet”, Rumların ise “hayır” dediğini hatırlatan Graydon, referandum sonrasında Kıbrıs Türklerinin izolasyonunun hafifletilmesi, ticaretin kolaylaştırılması ve mali yardım sağlanması yönünde taahhütlerde bulunulduğunu belirtti.

Ancak bu sözlerin büyük ölçüde yerine getirilmediğini vurguladı.

“AB en önemli kozunu kaybetti”

Graydon, Avrupa Birliği’nin kapsamlı bir çözüm sağlanmadan 1 Mayıs 2004’te Kıbrıs Cumhuriyeti’ni üyeliğe kabul etmesini de eleştirdi.

Bu kararla AB’nin çözüm öncesinde sahip olduğu önemli baskı araçlarını kaybettiğini savunan Graydon, Rum liderliğinin AB politikaları üzerinde önemli bir etki elde ettiğini, Kıbrıs Türklerinin ise izolasyon altında kalmaya devam ettiğini belirtti.

İngiltere’nin eski Dışişleri Bakanı Jack Straw’un da daha sonra bu sürecin başarısızlığını kabul ettiğini hatırlatan Graydon, Straw’un Kıbrıs’ın AB üyeliğinin ortak yönetime dayalı bir çözüm sağlanıncaya kadar ertelenmesi gerektiği görüşünü dile getirdiğini aktardı.

Graydon, AB’nin çözüm olmadan üyeliği kabul etmesinin sonuçlarının bugün de hissedildiğini ifade etti.

“İki toplumun beklentileri birbirinden uzaklaştı”

Federal çözüm arayışlarına yönelik güvenin zaman içerisinde azaldığını belirten Graydon, Avrupa Politika Çalışmaları Merkezi’nin 2009 yılında gerçekleştirdiği bir araştırmaya dikkat çekti.

Graydon’un aktardığı araştırmaya göre Kıbrıs Türklerinin yüzde 71’i uluslararası alanda tanınan iki devleti desteklerken, Kıbrıs Rumlarının yüzde 80’i Ada’nın tamamını kapsayan merkezi yönetime sahip üniter bir devleti tercih ediyordu.

Bu sonuçların iki toplumun beklentileri arasındaki uçurumu ortaya koyduğunu ifade eden Graydon, 2017 yılında Crans-Montana’da yürütülen müzakerelerin başarısızlıkla sonuçlanmasının da federal çözüme ilişkin kuşkularını güçlendirdiğini söyledi.

Graydon, Rum tarafının yaklaşımında ve uluslararası politikalarda köklü bir değişiklik yaşanmadan yeni bir federal çözüm girişiminin başarıya ulaşabileceğine inanmanın giderek zorlaştığını kaydetti.

“Türkiye’nin artan etkisi yeni fırsatlar yaratabilir”

Kıbrıs sorununda mevcut durumun sürdürülebilir olmadığını belirten Graydon, Türkiye’nin bölgesel ve uluslararası alanda artan öneminin yeni fırsatlar yaratıp yaratamayacağının değerlendirilmesi gerektiğini ifade etti.

Amerika Birleşik Devletleri’nin değişen önceliklerinin Türkiye açısından yeni diplomatik imkânlar doğurabileceğine işaret eden Graydon, Ankara’nın Avrupa Birliği ve Birleşmiş Milletleri Kıbrıs’a yönelik yaklaşımlarını yeniden değerlendirmeye teşvik edip edemeyeceği sorusunu gündeme getirdi.

Graydon, uygun resmî anlaşmalar ve güvenlik düzenlemeleriyle desteklenen iki ayrı devlete dayalı çözüm seçeneğinin incelenmesi gerektiğini belirtti.

Böyle bir yaklaşımın onlarca yıldır sürdürülen uluslararası politikalardan önemli bir kopuş anlamına geleceğini kabul eden Graydon, ancak geçmişte başarısız olan yöntemlerin tekrarlanmasının farklı sonuçlar üretmesinin beklenemeyeceğini vurguladı.

“Ada’da fiilen iki devlet var”

Birleşmiş Milletler ve Avrupa Birliği öncülüğündeki yeni girişimlere ilişkin çekincelerini de dile getiren Graydon, bu kurumların geçmişteki başarısızlıklarını kabul etmeden ve 2004 referandumu sonrasında verdikleri sözleri yerine getirmeden aynı süreçlerin sürdürülmesini haklı göstermenin zor olduğunu söyledi.

Kalıcı bir çözümün Kıbrıs Türk halkının eşit haklarını ve statüsünü tanıması, aynı zamanda Ada’daki her iki halkın güvenlik kaygılarını dikkate alması gerektiğini ifade etti.

Graydon, altmış yılı aşkın deneyiminin ardından vardığı sonucu, Ada’da fiilen işleyen iki devlet bulunduğu gerçeğine saygı gösteren bir yaklaşım geliştirilmesi gerektiği görüşüyle ortaya koydu.

Yeni bir neslin aynı çözümsüzlüğü devralmaması gerektiğini vurgulayan Graydon, federal çözümün hâlâ gerçekçi bir seçenek olup olmadığının veya sahadaki gerçekleri ve iki toplumun iradesini yansıtan farklı bir çerçevenin artık değerlendirilmesi gerekip gerekmediğinin tartışılması çağrısında bulundu.

Editoryal not: Haber, Graydon’un gönderdiğiniz İngilizce metni esas alınarak hazırlandı. Değerlendirmeler ve tarihsel yorumlar konuşmacıya atfedildi; metinde bulunmayan doğrudan alıntılar oluşturulmadı.

Kaynak: Kıbrıs Gazetesi