Ülkede Türk lirası para birimi geçerli olsa da birçok işletme günümüzde 1 TL’nin altındaki madeni paraları kabul etmiyor ve vatandaş kasada ödeme yaparken kuruşlar şirket lehine yuvarlanarak haksız kazanç elde ediliyor
“Kabul edilmemesi yasal değil”… Vergi Dairesi Emekli Müdürü ve ekonomist Göksel Saydam, KKTC’de tedavülde bulunan Türk lirası cinsindeki bazı madeni paraların işletmeler tarafından kabul edilmemesinin yasal olmadığını söyledi. Saydam, Türkiye Cumhuriyeti tarafından tedavülden kaldırılmadığı sürece Türk lirası cinsindeki tüm madeni ve kâğıt paraların geçerli olduğunu belirterek, vatandaşların bu tür uygulamalarla karşılaşmaları halinde Maliye Bakanlığına şikâyette bulunabileceklerini ifade etti.
Türkiye’de hâlâ tedavüle veriliyor… KIBRIS muhabirinin yaptığı araştırmaya göre, KKTC’de birçok işletme tarafından kabul edilmeyen 1 TL altındaki madeni paralar, Türkiye’de yakın dönemde basılmaya devam etti. 2026’nın ilk 8 ayında 360 bin adet 10 kuruş, şubat ayında ise 108 bin adet 25 kuruş madeni para basılarak tedavüle verildi. Türkiye Cumhuriyeti Hazine ve Maliye Bakanlığı Darphane ve Damga Matbaası Genel Müdürlüğünün verilerine göre, 2025 yılında da 1 milyon 80 bin adet 10 kuruş, 180 bin adet 5 kuruş ve 240 bin adet 1 kuruş basıldı.
Cemre CEMALİ
Marketler etiketleri kuruşlu fiyatlarla süslüyor ama iş kasada ödemeye gelince kuruş kabul edilmiyor. Üstelik nakit alışverişlerde müşteriye kuruş olan para üstü de verilmiyor.
Türk lirasının alım gücündeki gerileme, madeni paraların ekonomik değerini de önemli ölçüde azalttı. Buna bağlı olarak piyasada madeni paralara olan ilgi de her geçen gün azaldı.
İnternet ve mobil bankacılık, kartlı ve temassız ödeme, QR kod ve anlık para transferi gibi alternatif ödeme yöntemlerinin yaygınlaşmasıyla birlikte nakit kullanımı dünya genelinde giderek azalmasına rağmen, günlük alışverişlerde ve resmi tahsilat işlemlerinde nakit ödeme hâlâ önemli ölçüde kullanılmaya devam ediyor.
Para Kambiyo İşleri Yasası’na göre Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nde resmi para birimi, tedavülde bulunan Türk Lirası’dır. Yasa uyarınca tedavülde bulunan madeni veya kâğıt paraların kabul edilmesini reddetmek de suç sayılıyor. Buna rağmen ülkede 1 TL’nin altındaki madeni paraları, özellikle de 1, 5, 10 ve 25 kuruşluk paraları kabul etmeme eğiliminde olan işletmeler var.
Ülkemizde madeni paraların birçok işletme tarafından kabul edilmediği görülürken, Türkiye’de 2025 yılında toplam 661 milyon 199 bin adet ‘madeni ufaklık para’ tedavüle verildi. Bunun; 1 milyon 80 bin adedi 10 kuruş, 180 bin adedi 5 kuruş ve 240 bin adedi ise 1 kuruş olarak kayıtlara geçti. 2026 yılının ilk 8 ayında ise 360 bin adet 10 kuruş ve 108 bin adet 25 kuruş madeni para tedavüle verildi.
KIBRIS muhabirinin elde ettiği bilgilere göre, madeni paraların kasada sayılması, ayrıştırılması ve bankaya yatırılması işletmeler açısından zaman ve operasyonel yük oluşturuyor. Bu durum, özellikle düşük değerli madeni paraların işletmeler tarafından tercih edilmemesinin nedenleri arasında gösteriliyor.
Üstelik, 1 TL’nin altındaki düşük değerli madeni paraların kabul edilmemesi veya tercih edilmemesine ilişkin benzer bir durumun bazı devlet tahsilat birimlerinde de yaşandığı öğrenildi.
Konuya ilişkin KIBRIS’a değerlendirmelerde bulunan Vergi Dairesi Emekli Müdürü ve ekonomist Göksel Saydam, Türkiye Cumhuriyeti tarafından tedavülden kaldırılmadığı sürece tüm Türk Lirası kupürlerinin geçerliliğini koruduğunu ifade etti.
Saydam: Türk lirası cinsindeki her türlü para şekli geçerlidir
Vergi Dairesi Emekli Müdürü ve ekonomist Göksel Saydam, son dönemde bazı market ve işletmelerde özellikle 1 TL’nin altındaki madeni paraların kabul edilmemesine ilişkin değerlendirmelerde bulundu.
Para Kambiyo İşleri Yasası’na işaret eden Saydam, TL’nin KKTC’de geçerli para birimi olduğunu belirterek, tedavülde bulunan TL cinsindeki tüm madeni ve kâğıt paraların işletmeler tarafından kabul edilmesi gerektiğini ifade etti.
Saydam, arka yüzünde Atatürk resmi ve ‘Türkiye Cumhuriyeti’ yazısı bulunan Türk lirası madeni paraların, tedavülden kaldırılmadığı sürece geçerliliğini koruduğunu söyleyerek, “Türk Lirası birimindeki bütün madeni paralar geçerlidir.” dedi.
Saydam, işletmelerin bu paralar için “Alamayız”, “Kabul etmiyoruz” veya “Geçersizdir” deme hakkı olmadığını belirterek, “Bir zarf dolusu madeni para götürülse bile işletmelerin bu parayı alması zorunludur.” ifadelerini kullandı.
Özellikle 50 kuruşun altındaki madeni paraların kabul edilmemesinin bazı işletmeler tarafından sayım ve döküm kolaylığı gerekçesiyle uygulanıyor olabileceğini belirten Saydam, ancak bu uygulamanın yasal bir gerekçe oluşturmadığını ifade etti.
“Yuvarlama işletmenin lehine yapılamaz”
Madeni paraların kabul edilmemesinin yalnızca vatandaş açısından değil, tahsilat sisteminin şeffaflığı açısından da sorun oluşturabileceğini dile getiren Saydam, özellikle alışverişlerde ücret tahsil edilirken müşteri aleyhine yapılacak yuvarlamalara dikkat çekti.
Saydam, buna örnek olarak 110 TL 32 kuruş tutarındaki bir alışveriş için müşteriden 111 TL alınması durumunda yaklaşık 70 kuruşluk fark oluşacağını belirterek, “Tutar, işletmenin kendi lehine mi yuvarlanacak?” diye sordu.
Bu tür küçük farkların gün içerisinde çok sayıda işlemde önemli miktarlara ulaşabileceğini ifade eden Saydam, uygulamanın istismara açık olduğunu kaydetti.
Saydam, “Vatandaş ‘küçük miktardır’ diyerek peşine düşmeyebilir. Ancak bir günde yapılan yüzlerce işlemde kuruş kuruş da olsa çok fazla fark eder.” değerlendirmesinde bulundu.
“Tahsilat haksız kazanca dönüşebilir”
Para üstü verilmesi gereken durumlarda da aynı kuralın geçerli olması gerektiğini belirten Saydam, işletmelerin müşteriden eksik veya fazla tahsilat yapmasının önüne geçilmesi gerektiğini söyledi.
Saydam, “Tutarın aşağısı tahsil edildiğinde, işletme kendi cebinden öder, yukarı yönde tahsil edildiğinde ise haksız kazanç olur.” ifadelerini kullandı.
“Şikâyet edilebilir”
Tedavüldeki TL cinsinden madeni paraların kabul edilmemesi durumunda vatandaşların şikâyette bulunabileceğini belirten Saydam, bu konuda KKTC Merkez Bankası’na ve Maliye Bakanlığı bünyesindeki Para, Kambiyo ve İnkişaf Sandığı İşleri Dairesi’ne başvurulabileceğini söyledi.
Saydam, söz konusu kurumların bu konudaki görev ve yetkileri çerçevesinde gerekli denetimlerin yapılması gerektiğini ifade etti.
Türkiye’de hâlen kuruşların basımının devam ettiğine de dikkat çeken Saydam, TL cinsindeki madeni paraların Türkiye Cumhuriyeti tarafından tedavülden kaldırılmadığı sürece geçerli olduğunun altını çizdi.
Saydam, konuya ilişkin genelde yayımlanarak, ilgili yasal düzenlemeler doğrultusunda tedavüldeki paraların kabul edilmesi gerektiğinin kamuoyuna ve tahsilat birimlerine açık biçimde hatırlatılması çağrısında bulundu:
“Ülkedeki bütün tahsilat birimlerine bir ihtar yazısı gönderilmeli. Yasanın ilgili maddesine göre, Türk lirası cinsinden tedavülde bulunan bütün paraların kabul edilmesi gerektiği hatırlatılmalı. Mali kurallar doğrultusunda bu paraların vatandaştan alınması gerektiği açıkça belirtilmeli ve herhangi bir yuvarlama uygulamasının söz konusu olmadığı vurgulanmalıdır.”
Türkiye’de yılın ilk 8 ayında 215,5 milyon adet madeni para basıldı
KIBRIS muhabirinin Türkiye Cumhuriyeti Hazine ve Maliye Bakanlığı Darphane ve Damga Matbaası Genel Müdürlüğünün yayımladığı “Tedavüle Verilen Madeni Ufaklık Para Miktarları” verilerden derlediği bilgiye göre, 2026 yılının ilk 8 ayında toplam 215 milyon 530 bin adet madeni para tedavüle verildi.
Yılın ilk 8 ayında 1 kuruş ve 5 kuruşluk madeni paraların basımı yapılmadı. Buna karşılık, yılın ilk iki ayında toplam 360 bin adet 10 kuruş, şubat ayında ise 108 bin adet 25 kuruş basıldı.
En fazla basımı gerçekleştirilen madeni para ise 1 TL oldu. Ocak-ağustos döneminde 96 milyon 439 bin adet 1 TL tedavüle verilirken, bunu 89 milyon 886 bin adet 5 TL ve 28 milyon 737 bin adet 50 kuruş takip etti.
Böylece 2026’nın ilk 8 ayında tedavüle verilen 215 milyon 530 bin adet madeni paranın büyük bölümünü 1 TL ve 5 TL’lik kupürler oluşturdu.
Geçtiğimiz yıl ise tedavüle verilen madeni ufaklık para miktarı 661 milyon 199 bin adet oldu.
Geçen yıl en fazla basımı gerçekleştirilen kupür 1 TL olurken, toplam 449 milyon 652 bin adet 1 TL tedavüle verildi. Bunu 172 milyon 793 bin adet 5 TL ve 37 milyon 254 bin adet 50 kuruş izledi.
2025 yılında ayrıca 1 milyon 80 bin adet 10 kuruş, 180 bin adet 5 kuruş ve 240 bin adet 1 kuruş basılırken, 25 kuruşluk madeni para basımı yapılmadı.