Türk Dünyası Arkeoloji Araştırma Enstitüleri ve Merkezleri Birliğinin Macaristan’daki 3. toplantısında, ortak arkeolojik çalışmaların geliştirilmesi ve tarihi mirasın yer alacağı ortak bir dijital veri tabanı oluşturulması kararlaştırıldı.
Türk dünyası arkeologları Macaristan’da buluştu: Ortak dijital miras için yeni adım
Türk dünyasının farklı coğrafyalarına yayılan binlerce yıllık arkeolojik miras, Macaristan’da düzenlenen uluslararası toplantıda ortak araştırma ve dijitalleşme başlıklarıyla yeniden gündeme geldi.
Türk Dünyası Arkeoloji Araştırma Enstitüleri ve Merkezleri Birliğinin (ARICA) 3. toplantısında, Türk devletleri arasında arkeoloji alanındaki bilimsel iş birliğinin güçlendirilmesi ve ortak projelerin hayata geçirilmesi konusunda önemli kararlar alındı.
Türk Akademisinin girişimiyle 2023 yılında Özbekistan’ın Semerkant kentinde kurulan ARICA’nın toplantısı, Macaristan’ın Bugac kentinde gerçekleştirildi. Toplantıya Türk Akademisi Başkanı Prof. Dr. Şahin Mustafayev, Macar Turan Vakfı Başkanı Andraş Biro ile Türk devletlerinin arkeoloji kurumlarının yöneticileri ve temsilcileri katıldı.
Buluşmada, Türk dünyasının ortak tarihi ve kültürel mirasının daha kapsamlı biçimde araştırılması, elde edilen bilimsel verilerin ortak bir sistem üzerinden paylaşılması ve arkeolojik çalışmaların kalıcı bir dijital hafızaya dönüştürülmesi ele alındı.
ARICA ORTAK PROJELER DÖNEMİNE GEÇİYOR
Toplantının açılışında konuşan Türk Akademisi Başkanı Prof. Dr. Şahin Mustafayev, ARICA’nın kuruluşundan bu yana geçen üç yıllık süreçte önemli mesafe katettiğini belirtti.
Mustafayev, Birliğin kuruluş aşamasını geride bıraktığını ve artık ortak projeler geliştiren uluslararası bir bilimsel ağa dönüşmeye başladığını ifade etti.
ARICA’nın öncelikli çalışma alanlarına da değinen Mustafayev, tarihi İpek Yolu şehirleri, erken Türk dönemine ait anıtlar, eski sulama sistemleri, Avrasya’daki göçebe kültürlerin arkeolojik mirası ve Orta Çağ üretim merkezlerinin araştırmalar açısından öne çıktığını söyledi.
ARKEOLOJİ ÇALIŞMALARI YILLIK OLARAK DEĞERLENDİRİLECEK
Türk dünyasında yürütülen arkeolojik çalışmaların düzenli biçimde değerlendirilmesinin önemine dikkat çeken Mustafayev, ARICA toplantılarının her yıl gerçekleştirilmesinin bilimsel iş birliğinin sürdürülebilirliği açısından önemli olduğunu vurguladı.
Mustafayev, Türk Akademisinin Türk dünyası arkeoloji bilimindeki bütünleşmeyi ve bilimsel gelişimi desteklemeye devam edeceğini belirtti.
Bu yaklaşım kapsamında farklı ülkelerde yürütülen kazı, yüzey araştırması ve akademik çalışmaların birbirinden bağımsız ilerlemek yerine ortak bir bilimsel ağ içerisinde değerlendirilmesi hedefleniyor.
TÜRK DÜNYASININ ARKEOLOJİK MİRASI, DİJİTAL ATLASTA BULUŞACAK
Toplantının öne çıkan başlıklarından biri “Türk Ülkeleri Arkeolojik Alanları Elektronik Atlası” projesi oldu.
Proje kapsamında Türk dünyasında bulunan önemli arkeolojik alanlara ilişkin kapsamlı bilgilerin ortak bir dijital veri tabanında toplanması planlanıyor.
Elektronik atlas içerisinde arkeolojik alanların;
Konum bilgileri,
Kronolojik özellikleri,
Bilimsel tanımları,
Fotoğrafları,
Planları,
Araştırma sonuçları,
Temel bilimsel yayınları
gibi verilerin yer alması hedefleniyor.
Böylece farklı ülkelerde bulunan arkeolojik mirasın ortak bir dijital sistem üzerinden araştırmacıların erişimine sunulması ve bilimsel çalışmaların daha kolay karşılaştırılabilmesi amaçlanıyor.
ARICA DİJİTAL BİLGİ PORTALI ÖNERİSİ
Toplantıda ayrıca “ARICA Dijital Bilgi Portalı” kurulması önerildi.
Portalın hayata geçirilmesiyle Türk dünyasındaki arkeoloji kuruluşları, bilim insanları, araştırmacılar ve bilim merkezleri arasında sürekli bilgi alışverişi yapılması planlanıyor.
Dijital platformun, farklı ülkelerde yürütülen araştırmalardan daha hızlı haberdar olunmasına ve ortak bilimsel çalışmaların geliştirilmesine katkı sağlaması bekleniyor.
Bu kapsamda dijitalleşmenin yalnızca arkeolojik alanların kayıt altına alınmasıyla sınırlı kalmaması, Türk dünyasındaki bilimsel kurumlar arasında sürekli bir iletişim ve veri paylaşımı ağı oluşturması hedefleniyor.
MACARİSTAN İLE ARKEOLOJİK İŞ BİRLİĞİ GÜÇLENDİRİLECEK
Toplantıda Macaristan ile Türk dünyası arasındaki arkeoloji iş birliğinin geliştirilmesine de özel önem verildi.Macar bilim insanlarının özellikle Hunlar, Avrasya bozkırları ve Türklerin erken dönem tarihine ilişkin çalışmalarının önemine dikkat çekildi.
Bugac’ta gerçekleştirilen toplantının, Macaristan’daki bilim çevreleri ile Türk dünyasındaki arkeoloji kurumları arasında yeni ortak araştırmaların önünü açması hedefleniyor.
“TÜRK DÜNYASI ARKEOLOGLARI: KISA BİYOGRAFİLER” TANITILDI
ARICA toplantısı kapsamında Türk Akademisinin koordinasyonunda hazırlanan “Türk Dünyası Arkeologları: Kısa Biyografiler” adlı eser de bilim dünyasına tanıtıldı. Eserde, Türk dünyasının farklı ülkelerinden önemli arkeologların yaşam öyküleri, bilimsel çalışmaları ve arkeoloji alanına yaptıkları katkılar bir araya getiriliyor.
Çalışmanın, Türk dünyasında arkeoloji biliminin gelişimine katkı sağlayan isimlerin tanıtılması ve bilimsel miraslarının gelecek kuşaklara aktarılması açısından önemli bir kaynak olması amaçlanıyor.
YENİ BİLİMSEL İŞ BİRLİĞİ DÖNEMİ BAŞLIYOR
Toplantının sonunda ARICA’nın 3. toplantısına ilişkin sonuç bildirisi kabul edildi.
Bildiride, Türk dünyasının ortak arkeolojik mirasına yönelik araştırmaların geliştirilmesi, ülkeler arasında ortak projelerin hayata geçirilmesi ve dijital bilgi paylaşımının güçlendirilmesi konusunda mutabakata varıldı.
Ayrıca ortak bir dijital bilgi alanının oluşturulması ve Türk dünyasındaki araştırma kurumları arasında sistematik bilimsel veri alışverişinin geliştirilmesine yönelik yeni bir iş birliği sürecinin başlatılması kararlaştırıldı.
Macaristan’daki toplantıyla birlikte ARICA’nın, kuruluş döneminden çıkarak ortak araştırma, dijital arşivleme ve bilimsel veri paylaşımını merkeze alan daha kapsamlı bir çalışma dönemine geçmesi hedefleniyor.