İtalya’nın topuğunda, Puglia bölgesinin kalbinde yer alan Alberobello, ilk bakışta bir masal kitabından çıkmış gibi görünüyor. Ancak konik çatılı meşhur Trulli evlerinin ardında oldukça şaşırtıcı bir hikâye yatıyor: Bir zamanlar vergi ödememek için yapılan bu taş evler, bugün dünyanın dört bir yanından insanların hayranlıkla ziyaret ettiği bir UNESCO mirasına dönüşmüş durumda. Ama Alberobello’nun büyüsü sadece mimarisinde değil; yavaş akan hayatında, bereketli topraklarında, insanlarının yaklaşımında ve her köşesinde hissedilen samimiyetinde saklı…
Pınar SAVUN – Alberobello
Bir çizmenin topuğunda saklanan masal
Bazı yerler vardır; daha gitmeden önce onları tanıdığınızı zannedersiniz.
Fotoğraflarını görürsünüz.
Videolarına rastlarsınız.
Sosyal medyada karşınıza çıkar.
Hatta öyle çok karşınıza çıkar ki bir noktadan sonra içinizden “Bu kadar da abartılıyor olamaz” diye geçirmeye başlarsınız.
Alberobello, benim için tam da böyle bir yerdi.
Gitmeden önce birçok fotoğrafını görmüştüm.
Bembeyaz taş evler, kül rengi konik çatılar, küçük kapılar, çiçeklerle süslenmiş pencereler…
Hepsi çok güzeldi.
Ama aynı zamanda insanın aklında şu soru vardı:
Gerçekten fotoğraflardaki kadar büyüleyici olabilir miydi?
Cevabı, Alberobello’ya yaklaştığım ilk anda aldım.
İtalya haritasına baktığınızda bir çizmenin Akdeniz’in içine doğru uzandığını görürsünüz.
İşte Alberobello, o çizmenin topuk kısmında, Güney İtalya’nın en karakteristik bölgelerinden biri olan Puglia’da yer alıyor.
Bir yanında Adriyatik Denizi, diğer yanında İyon Denizi bulunan bu topraklar; yüzyıllardır zeytin, üzüm, badem ve buğdayla beslenen, bereketli tarımı ve kendine özgü kültürüyle İtalya’nın en özel bölgelerinden biri.
Bari Havalimanı’ndan çıktıktan sonra yaklaşık bir saat süren yol boyunca Puglia’nın gerçek yüzü yavaş yavaş kendini göstermeye başlıyor.
İki tarafı asırlık zeytin ağaçlarıyla çevrili yollar…
Yüzlerce yıldır aynı yerde duran kuru taş duvarlar…
Zamanın durduğu hissini veren küçük çiftlik evleri…
Bazen yol kenarında karşınıza çıkan bir incir ağacı, bazen uzakta görünen üzüm bağları…
Daha Alberobello’ya varmadan buranın sadece görülecek bir yer değil, hissedilecek bir coğrafya olduğunu anlıyorsunuz.
Ve sonra bir tepenin ardından o meşhur görüntü karşınıza çıkıyor.
Yüzlerce küçük taş ev…
Gri konik çatılar…
Birbirine yaslanmış gibi duran beyaz yapılar…
İnsan ilk anda neye benzeteceğini şaşırıyor.
Bir çocuk masalının içine mi girdiniz?
Bir film setinde misiniz?
Yoksa yüzlerce yıl öncesine mi gittiniz?
Belki de Alberobello’yu bu kadar özel yapan şey tam olarak bu.
Gerçek ile hayalin sınırlarını birbirine karıştırması.
Bu kadar masalsı görünen bir yerin, aslında hâlâ insanların yaşadığı gerçek bir kasaba olması.
Sokaklarında çocukların oynadığı, yaşlıların kapılarının önünde oturup sohbet ettiği, insanların sabah kahvesini içtiği yaşayan bir yer…
Bence onu asıl büyüleyici yapan da bu.
Bir vergi hikâyesinden doğan mimari mucize
Alberobello’nun hikâyesi en az görüntüsü kadar etkileyici.
Bugün dünyanın dört bir yanından turistlerin görmek için geldiği Trulli evleri, aslında gösteriş için ya da mimari bir hayal uğruna yapılmadı.
Tam tersine; bir ekonomik zorunluluğun, hatta biraz da insan zekâsının ürünüydü. 15. ve 16. yüzyıllarda bölgeyi yöneten Acquaviva d’Aragona ailesi, Napoli Krallığı’nın kalıcı yerleşimlerden aldığı vergiyi ödemek istemiyordu.
Bunun için oldukça sıra dışı bir çözüm buldular.
Evler harç kullanılmadan inşa edildi.
Taş taş üzerine yerleştirildi.
Öyle bir teknik geliştirildi ki yapıların gerektiğinde kolayca sökülmesi mümkün oluyordu.
Rivayete göre vergi görevlileri bölgeye geldiğinde Trulli evlerinin taşları dağıtılıyor, denetim bittikten sonra insanlar evlerini yeniden kuruyordu.
Düşünsenize…
Bir zamanlar geçici olması için tasarlanan yapılar, bugün yüzlerce yıl sonra hâlâ dimdik ayakta.
Hayatın en güzel ironilerinden biri belki de budur.
İnsanların bir vergiden kaçmak için bulduğu çözüm, bugün insanlığın hayranlıkla koruduğu bir kültür mirasına dönüşmüş durumda.
1996 yılında UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne giren Alberobello’da bugün yaklaşık 1500 Trulli bulunuyor.
Ancak beni en çok etkileyen şey bu evlerin bir açık hava müzesine dönüşmemiş olmasıydı.
Çünkü burada hayat devam ediyor.
Bazı Trulli evlerinde hâlâ aileler yaşıyor.
Bazıları küçük butik otellere dönüşmüş.
Bazıları sanat galerisi, el işi dükkânı, küçük kafe ya da restoran olarak kullanılıyor.
Yani burada geçmiş sadece korunmuyor.
Yaşamaya devam ediyor.
Trulli sokaklarında kaybolmak
Alberobello’yu gezmenin en güzel yolu aslında hiçbir yere yetişmeden yürümek.
Bir liste yapmak, “şurayı gördüm, buranın fotoğrafını çektim” diyerek ilerlemek buranın ruhuna biraz aykırı geliyor.
En güzeli küçük sokaklarına dalmak.
Bir köşeyi dönmek.
Karşınıza çıkacak sürprizi beklemek.
Bir evin kapısındaki eski tokmağa bakmak.
Bir pencerenin önündeki sardunyalara hayran olmak.
Çatıların üzerinde bulunan gizemli beyaz sembolleri fark etmek…
Bu sembollerin bazıları dini işaretleri, bazıları eski inanışları ve koruyucu anlamları temsil ediyor.
Her biri aslında bu küçük evlerin sadece taşlardan ibaret olmadığını, bir kültürün ve inancın taşıyıcısı olduğunu anlatıyor.
Sabah erken saatlerde sokaklar çok daha farklı.
Henüz kalabalık gelmemişken kasabanın gerçek sesini duyabiliyorsunuz.
Bir kapının açılma sesi…
Bir süpürgenin taş sokaklara değmesi…
Yeni demlenmiş kahvenin kokusu…
Bir İtalyanca selamlaşma…
Bazen bir şehri tanımak için büyük meydanlarına değil, sabah sessizliğine bakmak gerekir.
Alberobello bana bunu yeniden hatırlattı.
Ve belki de tam bu yüzden bu küçük kasaba sadece gördüğüm bir yer değil, hissettiğim bir yer olarak hafızamda kaldı.
Puglia’nın bereketi: Kirazlar, zeytin ağaçları ve bağ bozumu hayali
Bir coğrafyayı tanımanın en güzel yollarından biri de onun toprağına dokunmak, yetiştirdiği meyveyi kendi yerinde tatmak.
Puglia benim hafızamda biraz da bir kiraz tadıyla kaldı.
Yol kenarlarında karşılaştığımız kiraz ağaçlarından bol bol kiraz topladım.
Belki de hayatımda yediğim en güzel kirazlardan bazılarıydı.
İri, sulu, parlak ve güneşi içine çekmiş kadar tatlı…
O an bir kez daha düşündüm: Bir meyvenin gerçek tadı belki de yetiştiği toprakta çıkıyor ortaya.
Puglia zaten yüzyıllardır İtalya’nın en bereketli bölgelerinden biri.
Zeytinleriyle ünlü.
Hatta İtalya’daki zeytinyağı üretiminin önemli bir bölümü bu bölgeden geliyor.
Yol boyunca gördüğüm bazı zeytin ağaçlarının yüzlerce yaşında olduğunu öğrenmek beni çok etkiledi.
O ağaçlara bakarken insan ister istemez zaman kavramını düşünüyor.
Onlar aynı yerde dururken kaç nesil geçti?
Kaç çocuk o gölgelerde oynadı?
Kaç aile aynı sofrada bir araya geldi?
Kaç aşk başladı, kaç ayrılık yaşandı?
Ve onlar hâlâ oradalar.
Belki de bu yüzden Puglia’nın doğasında insana huzur veren bir bilgelik var.
Toprak burada sadece ürün vermiyor; hikâye de biriktiriyor.
Ben Alberobello’yu ilkbaharın sonu, yazın başlangıcında görmenin çok özel olduğunu düşünüyorum.
Mayıs ve haziran aylarında hava yürümek için ideal.
Çiçekler en canlı hâlinde.
Meyve ağaçları bereketini sunuyor.
Ancak içimde kalan başka bir hayal de var.
Bir gün yeniden buraya gelirsem bunu eylül ayında, bağ bozumu döneminde yapmak isterim.
Üzüm bağlarının arasında kurulan uzun ahşap sofraları hayal ediyorum.
Bir yanda yeni toplanmış üzümler…
Bir yanda taze sıkılmış zeytinyağının kokusu…
Yerel şaraplar…
Belki de Puglia’nın gerçek ruhu tam da o sofralarda saklıdır.
Puglia mutfağı: Sadece yemek değil, bir yaşam kültürü
İtalya denince akla elbette ilk gelen şeylerden biri mutfak.
Ama Puglia mutfağı, İtalya’nın diğer bölgelerinden farklı olarak gösterişten çok sadeliğin, kaliteli malzemenin ve geleneksel tariflerin ön planda olduğu bir mutfak kültürü sunuyor.
Bari sokaklarında gezerken beni en çok etkileyen görüntülerden biri, kapılarının önüne küçük masalarını koyup yıllardır aynı yöntemle makarna yapan İtalyan kadınlardı.
Özellikle Bari Vecchia’nın dar sokaklarında bu görüntüyle sık sık karşılaşıyorsunuz.
Ellerinin hareketi o kadar hızlı ve ustaca ki onları izlemek bile ayrı bir deneyim.
Yaptıkları makarnanın adı orecchiette.
İtalyanca “küçük kulaklar” anlamına gelen bu geleneksel makarna, Puglia’nın simgelerinden biri.
Bugün sadece restoranların menülerinde değil, Alberobello’daki küçük dükkânlarda paketlenmiş şekilde hediyelik olarak da satılıyor.
Bence bir Trulli biblosu kadar güzel bir hatıra.
Puglia mutfağında deniz de sofranın önemli bir parçası.
Adriyatik ve İyon denizleriyle çevrili bu bölgede taze deniz ürünleri her yerde karşınıza çıkıyor.
Benim favorim ise her zaman deniz ürünlü makarnalar oldu.
Özellikle ıstakozlu makarnaların lezzeti gerçekten unutulmazdı.
Taze hazırlanmış makarna, kaliteli zeytinyağı ve denizin verdiği o kendine özgü tat bir araya geldiğinde ortaya çok sade ama çok güçlü bir lezzet çıkıyor.
Tatlı konusunda ise benim İtalya ile değişmeyen aşkım belli:
Tiramisu.
Bence İtalya’dan tiramisu yemeden dönmek büyük bir eksiklik olur.
Pizzalar da elbette her yerde.
Odun fırınlarından çıkan, ince hamurlu, bol malzemeli pizzalar büyük ilgi görüyor.
Ama itiraf etmeliyim ki benim pizza ile aram hiçbir zaman çok iyi olmadı.
Buna rağmen bir restoranda masaya ilk gelen ekşi maya ekmek, yanında sunulan bölgenin zeytinyağı ve küçük ikramlar bile benim için başlı başına bir mutluluk sebebi.
Bazen güzel bir ekmek, kaliteli bir zeytinyağı ve güzel bir sohbet, en gösterişli sofradan daha unutulmaz olabiliyor.
Gün batımı, Aperol ve taş sokaklarda akan akşamlar
Alberobello’nun gündüzü ayrı, akşamı ayrı güzel.
Güneş yavaş yavaş çekilmeye başladığında kasabanın ritmi değişiyor.
Restoranlar masalarını taş sokaklara doğru genişletiyor.
Küçük barlar dolmaya başlıyor.
İnsanlar ellerinde Aperol’leriyle sohbet ediyor.
Kadeh sesleri, kahkahalar ve İtalyanca konuşmalar taş duvarların arasında yankılanıyor.
Bazen küçük bir meydanın etrafında toplanmış insanların bir konser dinlediğini görüyorsunuz.
Müzik yükseliyor.
Çocuklar oynuyor.
İnsanlar dans ediyor.
Ve bir kez daha anlıyorsunuz ki İtalyanlar hayatı sadece yaşamıyor, aynı zamanda kutluyor.
Alberobello’nun merkez meydanının hemen yukarısında yer alan seyir terası ise gün batımını izlemek için en güzel noktalardan biri.
Oraya çıktığınızda karşınızda yüzlerce Trulli çatısı uzanıyor.
Güneş yavaş yavaş o konik çatıların arkasına doğru inerken ortaya tarifsiz bir görüntü çıkıyor.
Aslında güneş dünyanın her yerinde batıyor.
Ama bazen battığı yer, o anın değerini değiştiriyor.
Belki de bazı manzaralar güzel oldukları için değil, bize hissettirdikleri için unutulmaz oluyor.
Küçük bir kasabanın büyük gönlü
Seyahatlerimden küçük hatıralar getirmeyi çok severim.
Bazen bir magnet, bazen küçük bir seramik, bazen de o şehrin ruhunu taşıyan küçük bir obje…
Yıllar sonra o objeye baktığınızda sadece onu değil, o günü, o sokağı ve hissettiğiniz duyguyu da hatırlarsınız.
Alberobello’da beni en çok şaşırtan şeylerden biri hediyelik eşya dükkânları oldu.
Dünyanın birçok turistik noktasında küçük bir hatıra bile bazen gereğinden çok daha pahalıya satılır.
Burada ise bambaşka bir yaklaşım vardı.
Trulli figürleri, seramikler, magnetler ve el işi ürünler özenle hazırlanmış ama ulaşılabilir fiyatlardaydı.
Sanki amaç sadece kazanç elde etmek değil, Alberobello’nun küçük bir parçasını dünyanın dört bir yanındaki evlere göndermekti.
Bir rafın üzerinde duran küçük bir Trulli, belki yıllar sonra bir sohbetin konusu olacak ve bu küçük İtalyan kasabasının hikâyesini anlatmaya devam edecekti.
Bu düşünce benim kalbimi çok ısıttı.
Keşke dünyanın her yerinde turizm biraz daha böyle yaşansa.
Alberobello’ya gelmişken…
Alberobello bu yolculuğun yıldızı olsa da çevresindeki şehirler de bu masalın farklı bölümleri gibi.
Bari, Puglia’nın hareketli kalbi.
Tarihi Bari Vecchia sokaklarında dolaşırken bir yanda çamaşırların asılı olduğu eski evler, diğer yanda kapısının önünde orecchiette yapan kadınlar sizi karşılıyor.
Monopoli ise daha sakin, daha romantik bir ruh taşıyor.
Beyaz evleri, küçük balıkçı limanı, turkuaz denizi ve gün batımında altın rengine dönüşen surlarıyla insanı kendine hayran bırakıyor.
Polignano a Mare ise belki de bölgenin en dramatik güzelliklerinden biri.
Kayalıkların üzerine kurulmuş bu kasabada her köşe ayrı bir kartpostal karesi gibi.
Aşağıda masmavi Adriyatik Denizi, yukarıda beyaz taş evler…
Bazı manzaralar sadece görülmez, hafızaya kazınır.
Burası da tam olarak öyle bir yer.
Bana Alberobello’dan kalan…
Alberobello’dan ayrılırken bavulumda birkaç küçük Trulli biblosu, telefonumda yüzlerce fotoğraf ve hafızamda sayısız anı vardı.
Ama aslında bu yolculuktan bana kalan en değerli şey hiçbir bavula sığmayacak kadar büyüktü.
Bir sabah dalından kopardığım kirazın tadı…
Bir restoranda uzun uzun oturup içtiğim kahve…
Ekşi maya ekmeğinin zeytinyağıyla buluştuğu o sade mutluluk…
Bir kadeh Aperol eşliğinde dinlediğim müzik…
Gün batımında Trulli çatılarına düşen son ışık…
Ve insanların birbirine ayırdığı zaman…
Belki de hayat gerçekten daha büyük evlerde, daha pahalı eşyalarda ya da daha dolu takvimlerde saklı değil.
Bazen küçük bir İtalyan kasabasının taş sokaklarında, bir aile sofrasında, bir kahkahanın içinde ve hiç acele etmeden geçirilen bir akşamüstünde saklı.
Eğer bir gün yolunuz İtalya’nın topuğuna düşerse Alberobello’ya sadece fotoğraf çekmek için gitmeyin.
Sokaklarında kaybolun.
Bir Trulli kapısına dokunun.
Bir dükkândan küçük bir hatıra alın.
Bir kahve için.
Akşam yürüyüşüne çıkan insanları izleyin.
Ve bu küçük kasabanın size sessizce söylediği şeyi dinleyin:
Hayatı biraz daha yavaş yaşamak da mümkündür.