Mısır piramitlerinin bile henüz inşa edilmediği dönemde, Alpler'de sırtından okla vurularak öldürülen ve 1991 yılında dağcılar tarafından tesadüfen bulunan buz adam Ötzi, bilim dünyasını şaşırtmaya devam ediyor. Keşfedildiği günden bu yana eksi altı derecede muhafaza edilen mumya üzerinde yapılan son araştırmalar, Ötzi'nin vücudunda hem antik hem de modern mikrobiyal yaşamın hala aktif olduğunu ortaya koydu.
İtalya'daki Eurac Araştırma Enstitüsü uzmanları, Ötzi'nin iç organlarında ve dokularında dondurucu soğuğa uyum sağlamış canlı mayaların üremeye devam ettiğini saptadı. Araştırmacılar, bu mumyanın aslında biyolojik olarak donmuş statik bir zaman kapsülü değil; 5 bin yıl önceki mikroplarla son on yılda oraya ulaşan organizmaların bir arada yaşadığı, hareketli ve karmaşık bir ekosistem olduğunu vurguluyor.
Üç aylık uğraşın ardından gelen antik ekmek
Laboratuvar ortamında Ötzi'nin sindirim sisteminden izole edilen canlı mayalar, buzdolabı koşullarında yeniden üretildi. Projenin başında yer alan mikrobiyologlar, çevrelerindeki insanların "Bu mayadan ekmek olur mu?" sorusu üzerine harekete geçerek antik bileşenlerle ekşi mayalı bir ekmek yapmayı denedi.
İlk denemelerde başarısız olan bilim insanları, üç aylık yoğun bir çabanın ardından "oldukça lezzetli ve kaliteli" bir ekşi mayalı ekmek elde etmeyi başardı. Ekibin bir sonraki hedefi ise aynı mayayı kullanarak bir antik bira mayalamak. Yapılan genetik analizler, dondurucu Antarktika koşullarında bile yaşayabilen bu özel maya türünün, Ötzi'nin ölümünden hemen sonra vücuduna girdiğini ve binlerce yıllık yolculuğunda ona eşlik ettiğini gösteriyor.
Çevre kirliliğine mumyadan gelen çözüm
Keşfedilen bu sıra dışı mayanın sadece ekmek yapımında değil, çevre teknolojilerinde de devrim yaratabileceği düşünülüyor. Ötzi 1991 yılında ilk bulunduğunda, mantar üremesini engellemek amacıyla vücuduna "fenol" adı verilen güçlü bir koruyucu kimyasal sıkılmıştı.
Bilim insanları, bu gizemli mayanın normal şartlarda zehirli olan fenol kimyasalını yiyerek beslendiğini fark etti. Bu durum, söz konusu mayanın gelecekte endüstriyel atıklarla kirletilmiş bölgelerin temizlenmesinde ve kimyasal maddelerin doğada ayrıştırılmasında aktif bir rol oynayabileceğini gösteriyor.
Modern insanın kaybettiği kadim bakteriler
Ötzi'nin mikrobiyom analizi, beslenme alışkanlıklarımıza dair de çarpıcı gerçekleri su yüzüne çıkardı. Mumyanın bağırsaklarında, günümüz modern şehir insanında neredeyse tamamen yok olmuş, ancak günümüzde sadece Afrika ve Güney Amerika'daki bazı yerli kabilelerde rastlanan özel bir mide bakterisi tespit edildi.
Tunç Çağı insanlarının modern topluma kıyasla çok daha yüksek oranda lif ve tam tahıl tükettiğini belirten uzmanlar, Ötzi'nin son akşam yemeğinde geyik ve keçi etinin yanı sıra buğday yediğini hatırlatıyor. Bilim dünyasında bu mayaların binlerce yıldır mı orada olduğu yoksa mumyaya sonradan mı bulaştığı yönünde tartışmalar sürse de Ötzi, geçmişin karanlık noktalarına ışık tutan canlı bir laboratuvar olmayı sürdürdü.